Qielli mbi Kosovë e nisi sot, më 12 gusht, një nga shfaqjet më të veçanta astronomike të këtij viti.
Para agimit, gjashtë planetë u shfaqën njëkohësisht në qiell. Në mbrëmje, Hëna do të kalojë ndërmjet Tokës dhe Diellit, duke krijuar një eklips të pjesshëm të dukshëm edhe nga Kosova. Pas mesnatës, qielli i errët do t’ua lërë skenën meteorëve të Perseidëve.
Katër dukuri astronomike brenda së njëjtës ditë. Por çfarë është parë deri tani dhe çfarë mund të shohim gjatë orëve në vazhdim?
Para agimit: gjashtë planetë u shfaqën mbi Kosovë
Shfaqja e parë astronomike e ditës tashmë ka ndodhur.
Sot, para lindjes së Diellit, Saturni, Neptuni, Urani, Marsi, Mërkuri dhe Jupiteri u shfaqën njëkohësisht në qiell, të shpërndarë në një hark të gjerë.
Koha më e përshtatshme për t’i vëzhguar nga Kosova ishte ndërmjet orës 04:15 dhe 05:20.
Fenomeni njihet gjerësisht si “parada e planetëve”, megjithëse planetët nuk formuan një vijë të përkryer dhe nuk ndodhen realisht pranë njëri-tjetrit në hapësirë. Ata vetëm u dukën në të njëjtën pjesë të qiellit nga këndvështrimi ynë në Tokë.
Saturni dhe Marsi mund të dalloheshin më lehtë me sy të lirë. Mërkuri dhe Jupiteri qëndruan shumë pranë horizontit lindor, duke qenë më të vështirë për t’u parë për shkak të dritës së agimit. Për Uranin dhe Neptunin nevojiteshin dylbi ose teleskop.
Planetët do të vazhdojnë të jenë në qiell edhe gjatë mëngjeseve të ardhshme, por pozicionet dhe dukshmëria e tyre do të ndryshojnë gradualisht.
Në mbrëmje: eklipsi do të prekë edhe qiellin e Kosovës
Shfaqja e radhës pritet sot në mbrëmje, pak para perëndimit të Diellit.
Hëna do të kalojë ndërmjet Tokës dhe Diellit, duke krijuar një eklips total diellor përgjatë një brezi që kalon mbi Grenlandë, Islandë, veri të Spanjës dhe një pjesë të Portugalisë.
Kosova nuk ndodhet në shtegun e eklipsit total. Nga vendi ynë, fenomeni do të mund të vërehet vetëm si një eklips i shkurtër dhe i pjesshëm, në çastet e fundit para perëndimit të Diellit.
Në Prishtinë, eklipsi pritet të fillojë rreth orës 19:29; ta arrijë maksimumin rreth orës 19:38 dhe të përfundojë afërsisht në orën 19:41.
Vetëm një pjesë e vogël e diskut diellor do të mbulohet. Për shkak se Dielli do të jetë shumë ulët, dukshmëria do të varet nga horizonti i hapur drejt perëndimit dhe nga kushtet atmosferike. Ndërtesat, malet, retë ose mjegulla mund ta bëjnë fenomenin të vështirë për t’u parë.
Eklipsi nuk duhet shikuar asnjëherë drejtpërdrejt pa syze të certifikuara për eklips sipas standardit ISO 12312-2. Syzet e zakonshme të diellit, xhami i errësuar dhe kamerat pa filtër të posaçëm nuk e mbrojnë shikimin.
Sot është edhe Hëna e re – por nuk do ta shohim
Eklipsi diellor mund të ndodhë vetëm gjatë fazës së Hënës së re.
Në këtë fazë, Hëna ndodhet afërsisht ndërmjet Tokës dhe Diellit, ndërsa ana e saj e ndriçuar është e kthyer larg nesh. Për këtë arsye, ajo bëhet pothuajse e padukshme në qiellin e natës.
Hëna e re nuk është një spektakël që shihet drejtpërdrejt. Rëndësia e saj sonte qëndron pikërisht te mungesa e dritës hënore: qielli do të jetë më i errët dhe meteorët më të zbehtë do të dallohen më lehtë.
Kjo përputhje krijon kushte jashtëzakonisht të mira për fenomenin e fundit të ditës.
Sonte pas mesnatës: qielli mbushet me “yje që bien”
Në natën ndërmjet 12 dhe 13 gushtit, shiu i meteorëve të Perseidëve do ta arrijë kulmin.
Perseidët shfaqen çdo vit, kur Toka kalon nëpër gjurmët e pluhurit dhe grimcave të lëna nga kometa 109P/Swift–Tuttle. Kur këto grimca hyjnë në atmosferën tonë me shpejtësi të madhe, ato nxehen dhe krijojnë vijat e shkurtra të dritës që zakonisht i quajmë “yje që bien”.
Në të vërtetë, nuk janë yje, por grimca të vogla kozmike që digjen në atmosferën e Tokës.
Meteorët mund të fillojnë të vërehen pasi qielli të errësohet plotësisht, ndërsa periudha më e mirë për Kosovën pritet të jetë nga mesnata deri rreth orës 04:30 të mëngjesit të 13 gushtit.
Në një zonë rurale, me qiell të kthjellët dhe larg ndriçimit artificial, mund të shihen rreth 30 deri në 50 meteorë në orë. Norma teorike e Perseidëve mund të arrijë deri në 100 meteorë në orë, por ajo llogaritet në kushte astronomike ideale dhe nuk është numër i garantuar për çdo vëzhgues.
Për t’i parë nuk nevojitet teleskop. Mjafton një vend i errët, një pamje e gjerë e qiellit dhe rreth 20–30 minuta që sytë të përshtaten me errësirën. Meteorët mund të shfaqen në çdo pjesë të qiellit, prandaj nuk është e nevojshme të shikohet vetëm drejt yjësisë së Perseut.
A ndodh ky kombinim një herë në disa dekada?
Bashkimi i katër dukurive në të njëjtën datë është i pazakontë, por nuk ekziston një cikël shkencor sipas të cilit ky kombinim përsëritet një herë në një numër të caktuar vitesh.
Perseidët përsëriten çdo gusht. Hëna e re ndodh afërsisht çdo 29.5 ditë. Eklipset diellore ndodhin çdo vit në pjesë të ndryshme të botës, ndërsa shfaqja e disa planetëve në të njëjtin qiell varet nga orbitat dhe këndvështrimi ynë nga Toka.
Ajo që e bën të veçantë 12 gushtin 2026 është përputhja e tyre brenda së njëjtës ditë: gjashtë planetët që u shfaqën para agimit, eklipsi i pjesshëm që pritet në mbrëmje dhe Perseidët që do të ndriçojnë një natë pa Hënë.
Shfaqja e parë tashmë përfundoi. Por dy momentet më të mëdha të ditës janë ende përpara: eklipsi rreth orës 19:38 dhe shiu i meteorëve pas mesnatës.
Burimet: NASA – Udhëzuesi astronomik për gushtin 2026; NASA – Eklipsi total diellor i 12 gushtit; Timeanddate – Eklipsi në Prishtinë; American Meteor Society – Perseidët 2026; International Meteor Organization – Kalendari i meteorëve 2026.
