Platforma360° | 16 nëntor 2026
COP31 ka hyrë në javën e dytë me mosmarrëveshje për financimin klimatik, tranzicionin energjetik dhe përgjegjësinë ndaj vendeve më të cenueshme. Konferenca e OKB-së për klimën zhvillohet në Antalia të Turqisë, nga 9 deri më 20 nëntor, nën mikpritjen turke dhe me Australinë në drejtimin e negociatave. Përmbledhja pasqyron zhvillimet deri më 16 nëntor; negociatat ende nuk kanë përfunduar.
Presioni shkencor mbi negociatorët mbetet i madh. Climate Action Tracker, në analizën e publikuar më 12 nëntor, vlerëson se politikat aktuale e drejtojnë botën drejt rreth 2,7°C ngrohje deri në vitin 2100, krahasuar me periudhën paraindustriale. Edhe zbatimi i objektivave kombëtare për vitet 2030 dhe 2035 do ta linte këtë vlerësim rreth 2,6°C. Këto janë projeksione sipas skenarëve të caktuar, që tregojnë hendekun me synimin prej 1,5°C.
Një nga debatet qendrore është largimi nga qymyri, nafta dhe gazi. Sipas raportimit të Climate Home News, prodhues të lëndëve fosile dhe disa ekonomi në zhvillim kanë kundërshtuar përfshirjen e objektivave të rinj sektorialë në tekstin politik. Arabia Saudite ka kundërshtuar referencat ndaj udhërrëfyesit të Brazilit për largimin nga fosilet. Këto dallime e vështirësojnë arritjen e një marrëveshjeje ambicioze.
Paralelisht, presidenca turke po promovon nismën “35 deri më 2035”: energjia elektrike të përbëjë 35% të konsumit përfundimtar global të energjisë deri në vitin 2035. Kjo nënkupton elektrifikimin e transportit, ndërtesave dhe industrisë, të shoqëruar me burime të ripërtëritshme, rrjete dhe kapacitete ruajtjeje. Synimi lidhet me pjesën e energjisë elektrike në konsumin e përgjithshëm, jo me përqindjen e energjisë së ripërtëritshme.
Nisma është vullnetare dhe tashmë përmendet në projekttekstin politik, por ende nuk përbën marrëveshje përfundimtare të të gjitha palëve.
Financimi është nyja tjetër politike: kush paguan, sa para mobilizohen dhe si u mbërrijnë ato komuniteteve? Në diskutimet e COP31 po rikthehen objektivat e vendosura në COP29: të paktën 300 miliardë dollarë në vit deri më 2035 për vendet në zhvillim, me vendet e zhvilluara në rol udhëheqës, dhe thirrja më e gjerë për mobilizimin e 1 300 miliardë dollarëve në vit nga të gjitha burimet. Këto janë zotime të mëparshme, zbatimi i të cilave po diskutohet në Antalia.
Simon Stiell, drejtuesi i UNFCCC-së, kërkoi financim më të përballueshëm, procedura më të thjeshta dhe mbështetje që respekton gjendjen e borxhit të vendeve. Ai paralajmëroi për ciklin ku fatkeqësitë rrisin shpenzimet dhe huamarrjen, ndërsa borxhi ua kufizon shteteve investimet mbrojtëse. Grantet dhe financimi me kushte lehtësuese mbeten veçanërisht të rëndësishme për vendet më pak të zhvilluara dhe shtetet e vogla ishullore.
Përshtatja ndaj klimës dhe humbjet e dëmet janë gjithashtu në tryezë. Projektteksti i 16 nëntorit trajton zbatimin e planeve kombëtare të përshtatjes, forcimin e qëndrueshmërisë së sistemeve shëndetësore dhe bashkërendimin e instrumenteve për humbjet e dëmet. Përmbytjet, thatësirat dhe temperaturat ekstreme e bëjnë këtë debat çështje të mbrojtjes së jetës, ujit, ushqimit dhe shërbimeve bazë. Formulimet e projekttekstit mbeten propozime negociuese.
Tranzicioni i drejtë është një tjetër çështje e hapur. Presidenca ka caktuar konsultime ministrore për organizimin dhe vënien në funksion të mekanizmit përkatës. Negociatat përfshijnë edhe transferimin e teknologjisë, mbështetjen për raportimin e emetimeve dhe bashkëpunimin sipas nenit 6 të Marrëveshjes së Parisit. Në diskutime janë edhe oqeanet dhe rajonet malore.
Projektteksti përfshin të drejtat e punëtorëve, krijimin e vendeve të denja të punës, barazinë gjinore dhe pjesëmarrjen e grave, të rinjve dhe popujve indigjenë. Ai trajton edhe pyjet, restaurimin e ekosistemeve, ekonominë qarkore dhe reduktimin e mbetjeve. Këto propozime e lidhin veprimin klimatik me mënyrën si shpërndahen kostot, përfitimet dhe pushteti vendimmarrës.
“Planeti nuk po vdes. Po vritet dhe ne e dimë nga kush”, deklaroi Greta Thunberg më 12 nëntor.
Kritika e aktivistes shkon përtej ritmit të negociatave. Ajo i ka akuzuar COP për mashtrim/greenwashing, pra krijim të një imazhi të gjelbër pa veprim të mjaftueshëm, dhe ka kërkuar që pushtetarët të zbatojnë zotimet për të cilat flasin prej dekadash.
Në konferencën e përbashkët me aktivistë të tjerë, Thunberg theksoi se njerëzit me përgjegjësinë më të vogël për krizën po goditen më rëndë. Aktivisti palestinez Mohammed Usrof e lidhi debatin klimatik me shkatërrimin në Gaza dhe furnizimet me lëndë fosile për Izraelin, duke e vendosur drejtësinë klimatike në një diskutim më të gjerë mbi të drejtat e njeriut.
Deri më 16 nëntor, konferenca mbetet në fazë negociuese. Presidenca ka publikuar një projekt për vendimin politik, por ai nuk është marrëveshje e miratuar. Ditët e mbetura do të tregojnë cilat propozime sigurojnë konsensus dhe sa prej tyre përkthehen në financim, afate dhe masa të zbatueshme.