Termi “superushqim” zakonisht na sjell ndër mend kinoa, fara çia ose manaferra goji, ushqime të importuara nga vende të largëta që kushtojnë shtrenjtë në dyqane. Por, e vërteta është se kuzhina tradicionale shqiptare është e mbushur me ushqime po aq të pasura në lëndë ushqyese që janë konsumuar nga gjyshet tona prej shekujsh.
Këto ushqime nuk kanë nevojë për marketing, ato kanë mbijetuar provën e kohës. Janë të lidhura me tokën, sezonet dhe traditën, dhe shpesh janë më të lira dhe më të freskëta se alternativat e importuara. Më poshtë janë 12 ushqime tradicionale shqiptare që meritojnë vendin e tyre në çdo dietë moderne të shëndetshme:
- Trahana
- E bërë me miell gruri ose misri të fermentuar me kos, trahana është një probiotik natyral.
- E pasur me proteina, fibra dhe baktere të dobishme për tretjen.
- Procesi i fermentimit rrit biodisponueshmërinë e mineraleve si hekuri dhe zinku.
- Kosi shtëpiak
- Kosi i bërë në shtëpi nga qumësht i papërpunuar përmban kultura të gjalla që mbështesin shëndetin e zorrëve.
- Burim i shkëlqyer i kalciumit, proteinave dhe vitaminës B12.
- Studimet lidhin konsumin e kosit me sistem imunitar më të fortë dhe shëndet më të mirë metabolik.
- Hudhra
- E njohur në mjekësinë popullore shqiptare si “ilaç natyral”, hudhra ka veti antibakteriale dhe antivirale.
- Përmban allicinë, një komponim që ul presionin e gjakut dhe kolesterolin LDL.
- Konsumi i rregullt mbron sistemin kardiovaskular dhe forcon imunitetin.
- Ullinj dhe vaj ulliri
- Baza e dietës mesdhetare, një nga modelet ushqimore më të shëndetshme në botë.
- Vaji i ullirit ekstra i virgjër nga rajoni ynë është i pasur me polifenole anti-inflamatore.
- Mbron zemrën, trurin dhe redukton rrezikun e sëmundjeve kronike.
- Fiqtë e thatë
- Fruta e thatë tradicionale që mbahej për dimër, natyralisht e ëmbël dhe e pasur me fibra.
- Burim i mirë i kalciumit, kaliumit dhe magnezit.
- Antioksidantët në fiqtë mbrojnë qelizat nga dëmtimet oksidative.
- Mjalti malor
- Mjalti i pastër i bletëve nga malet shqiptare ka veti antibakteriale dhe antiinflamatore.
- Përmban antioksidantë që mbështesin shërimin dhe imunitetin.
- Një lugë në mëngjes është një alternativë natyrale ndaj sheqerit të rafinuar.
- Djathi i bardhë
- Djathi tradicional i deleve ose i dhive është një burim i jashtëzakonshëm proteinash dhekalciumi.
- Përmban acide yndyrore CLA që lidhen me shëndet metabolik më të mirë.
- Probiotikët në djathin e papasterizuar mbështesin mikrobiomën e zorrëve.
- Lakra turshi
- Procesi i turshimit krijon probiotikë të fuqishëm që rivendosin florën e zorrëve.
- Lakra turshi është e pasur me vitaminë C, K dhe fibra.
- Një racion i vogël përditë ndihmon në tretje dhe imunitet.
- Bizele dhe fasule (groshë)
- Bishtajoret janë baza e shumë gatimeve tradicionale, nga grosha te jahnia.
- Burim i shkëlqyer i proteinave bimore, fibrave, hekurit dhe folatit.
- Rregullojnë sheqerin në gjak dhe mbështesin shëndetin e zemrës.
- Hithra (urtica)
- Bima e egër që mblidhet në pranverë është një superushqim i nënvlerësuar.
- Përmban më shumë hekur se spinaqi dhe është e pasur me vitamina A, C dhe K.
- Tradicionalisht përdoret në byrek, supë dhe çaj, një detoksifikues natyral pranveror.
- Arra
- Arrat janë pjesë e kuzhinës shqiptare në ëmbëlsira tradicionale si bakllava.
- Janë të pasura me acide yndyrore Omega-3, që mbështesin shëndetin e trurit dhe zemrës.
- Një grusht i vogël në ditë redukton inflamacionin dhe përmirëson kujtesën.
- Boronica e malit
- Të rritura egërsisht në malet e Kosovës dhe Shqipërisë, boronicat janë ndër frutat me
përmbajtjen më të lartë të antioksidantëve në botë. - Mbrojnë trurin nga plakja, përmirësojnë shikimin dhe forcojnë sistemin imunitar.
- Mund të konsumohen të freskëta në verë ose të ngrira gjatë gjithë vitit.
- Të rritura egërsisht në malet e Kosovës dhe Shqipërisë, boronicat janë ndër frutat me
Nuk ka nevojë të shpenzojmë para në superushqime të importuara kur kuzhina jonë tradicionale na ofron alternativa po aq të mira dhe shpesh më të shëndetshme. Këto 12 ushqime kanë qenë pjesë e dietës shqiptare për breza të tërë sepse funksionojnë, ato kanë mbajtur popullsinë tonë të shëndoshë dhe aktive në kushte shpesh të vështira.
Rikthimi te këto ushqime tradicionale nuk është vetëm një zgjedhje shëndetësore, por është gjithashtu një zgjedhje ekologjike dhe ekonomike. Duke i dhënë përparësi prodhimit lokal, ne mbështesim fermerët tanë, ulim gjurmën karbonike të dietës sonë dhe ruajmë trashëgiminë tonë kulinare.
