93 mospërputhje në produktet e qumështit: AUV gjeti vaj palme, yndyra bimore, niseshte dhe qumësht pluhur; në mbi 90% të rasteve problematike, përbërësit e detektuar nuk ishin deklaruar siç kërkohet në etiketë
PRISHTINË – Pas muajsh debatesh për qumështin pluhur, vajin e palmës dhe mënyrën se si etiketohen produktet e qumështit në Kosovë, kontrollet e Agjencisë së Ushqimit dhe Veterinarisë (AUV) kanë prodhuar shifra dhe emra konkretë.
Gjatë aksionit të zhvilluar nga prilli deri në korrik 2026, AUV njoftoi se janë marrë 495 mostra nga tregu, prodhuesit, depot, pikat kufitare dhe operatorë të tjerë në sektorin e qumështit. Sipas rezultateve të prezantuara nga AUV, nga 471 mostra të analizuara janë identifikuar 93 mospërputhje, ose 19.75%.
Pra, afërsisht një në pesë mostra të analizuara kishte mospërputhje në nivel përbërësish.
Nga 93 mospërputhjet, 46 raste lidhen me praninë ose deklarimin e vajit të palmës, 25 me yndyra dhe vajra bimore, 18 me niseshte/amidon dhe katër me qumësht pluhur. Edhe më domethënës është problemi i transparencës: sipas AUV-it, në 85 raste, ose 91.4% të mospërputhjeve, përbërësit e detektuar nuk ishin deklaruar në etiketë në mënyrën e kërkuar. Në tetë raste përbërësit ishin deklaruar, por nuk u detektuan në analizë.
Këto janë bizneset që figurojnë në listën e publikuar
Në listën e rezultateve të AUV-it, të publikuar nga KALLXO.com, figurojnë këta operatorë/biznese:
- Aldi
- ABI Sh.p.k.
- Abrazen (VITA)
- Ajka Sh.p.k.
- Anor
- BEST BT
- Bylmeti
- Dauti
- Delfini
- Elkos
- Golaj Sh.p.k.
- Korabi Purato
- Grandi
- Natyra Gd
- Korabi
- Magic Ice
- Teos Sh.p.k.
- Drena Sh.p.k.
- Piko Kosova
- Proex
- Viva Fresh
- Visioni
Sqarim i rëndësishëm: përfshirja e një emri në këtë listë nuk do të thotë automatikisht se çdo produkt i atij biznesi është jokonform, as se të gjitha rastet janë identike. Mostrat dhe gjetjet duhen lexuar produkt më produkt. Për shembull, te Piko Kosova, KALLXO raporton se produkti i analizuar ishte i deklaruar si “Yndyrë bimore”; prania e vajit të palmës në atë mostër është konsideruar brenda normave. Prandaj ky rast nuk duhet barazuar me mostrat ku AUV ka raportuar vaj palme të padeklaruar.
Çfarë u gjetë në produkte?
Sipas dokumenteve të AUV-it të raportuara nga KALLXO, vaji i palmës i padeklaruar është detektuar në produkte të kategorive të ndryshme: gjizë, ajkë, krem për pite, kos me kajmak, produkte me speca, margarinë dhe produkte të tjera.
Te Aldi, për shembull, raportohet vaj palme i padeklaruar në një mostër gjize. Te ABI Sh.p.k., një mostër “Krem i freskët” rezultoi me vaj palme të padeklaruar, ndërsa te “Speca në krem” u raportuan vaj palme dhe yndyrë bimore të padeklaruara.
Te Bylmeti, sipas të njëjtit burim, tri produkte figurojnë me gjetje: “Krem pite për vakum”, “Shmand i freskët” dhe “Krem për pite”. Te Golaj Sh.p.k., vaji i palmës i padeklaruar u raportua në “Kos me kajmak”. Te Magic Ice, në gjizë; te Teos, në “Mazë Tradicionale Milkette”; ndërsa te Drena, në “Mazë Tradicionale”.
Sipas listës së raportuar, Proex kishte numrin më të madh të produkteve të evidentuara në këtë pjesë të rezultateve: tetë produkte me vaj palme të padeklaruar, përfshirë krem për pite, djathë krem, gjizë dhe speca me ajkë.
Në një mostër “Krem për pite” të Viva Fresh, u raportuan vaj palme dhe yndyrë bimore të padeklaruara, ndërsa te Visioni, produkti “Pica Gauda” rezultoi me vaj palme të padeklaruar.
VITA në qendër të debatit
Një nga emrat që ka marrë vëmendjen më të madhe publike është Abrazen (VITA).
Sipas rezultateve të AUV-it të raportuara nga KALLXO, në produktin “Hola Cream” është detektuar vaj palme i padeklaruar, ndërsa yndyrat bimore ishin të deklaruara. Në një produkt të shënuar “Qumësht” u raportua vaj palme i padeklaruar. Dy mostra të ndara të “Qumësht UHT”, sipas të njëjtit raportim, rezultuan me vaj palme dhe yndyra bimore të padeklaruara.
Më 4 gusht, ministri në detyrë i Bujqësisë, Armend Muja, i pyetur nga gazetarët nëse në qumështin VITA ishte gjetur vaj palme, e konfirmoi pretendimin dhe tha se në disa mostra ishin gjetur produkte të tregtuara si qumësht që, sipas rezultateve të prezantuara, përmbanin vaj palme dhe në raste të tjera qumësht pluhur.
Por VITA/Devolli Group i ka mohuar kategorikisht këto pretendime. Përfaqësuesi ligjor Lekë Sahatçiu i tha Radios Evropa e Lirë se rezultatet e publikuara ishin të pavërteta dhe kërkoi që AUV dhe ministri të publikojnë rezultatet e mostrave të marra më 2, 7 dhe 8 korrik. Kompania ka insistuar se produktet e saj janë të etiketuara në përputhje me dispozitat ligjore.
Ky qëndrim i kompanisë është pjesë e domosdoshme e tablosë: gjetjet e AUV-it janë pretendime dhe rezultate të autoritetit publik, ndërsa kompania e konteston interpretimin dhe rezultatet që lidhen me produktet e saj.
Si nisi gjithë ngjarja?
Çështja nuk nisi në gusht. Që në pranverë të vitit 2026, fermerët dhe përfaqësuesit e sektorit ngritën shqetësime për përdorimin e qumështit pluhur dhe lëndëve zëvendësuese, duke kërkuar kontrolle më të forta dhe trajtim të barabartë të të gjithë operatorëve.
Më 28 prill, AUV njoftoi zyrtarisht forcimin e kontrolleve për produktet që përmbajnë qumësht pluhur dhe vaj palme. Fokusi përfshinte verifikimin e identitetit të produkteve, kontrollin fizik, analizat laboratorike dhe saktësinë e etiketimit.
Më 2 korrik, inspektimi në fabrikën VITA në Istog e vendosi çështjen në qendër të debatit publik. AUV njoftoi se mori mostra të qumështit UHT, qumështit pluhur dhe vajit të palmës për analiza. Agjencia tha gjithashtu se në objekt kishte gjetur linja dhe lëndë të para që përfshinin qumësht pluhur, proteina qumështi, hirrë dhe vaj palme, si dhe kishte konstatuar çështje që kërkonin vlerësim të mëtejshëm për autorizimin e disa aktiviteteve.
VITA reagoi duke e cilësuar kontrollin selektiv dhe duke thënë se vaji i palmës përdorej për një produkt tjetër, Holla, në proces të ndarë nga qumështi VITA. Fermerët, ndërkohë, kërkuan që kontrollet të mos kufizoheshin në një fabrikë, por të shtriheshin në të gjithë sektorin.
Aksioni i zgjeruar i AUV-it solli më pas rezultatet e gushtit dhe listën e operatorëve të evidentuar.
Problemi kryesor nuk është vetëm “vaj palme po ose jo”
Vaji i palmës është një përbërës që përdoret ligjërisht në shumë kategori ushqimore. Çështja kryesore në këtë rast është tjetër: nëse një produkt përmban vaj palme, yndyrë bimore, niseshte apo qumësht pluhur, konsumatori duhet të marrë informacion të saktë për atë që po blen dhe produkti duhet të tregtohet sipas kategorisë dhe emërtimit që lejon ligji.
Kur një përbërës detektohet, por nuk deklarohet siç kërkohet, problemi është transparenca, autenticiteti i produktit dhe e drejta e konsumatorit për zgjedhje të informuar. Kjo është veçanërisht serioze kur produkti perceptohet dhe tregtohet si produkt tradicional i qumështit, ndërsa përbërja reale nuk përputhet me atë që konsumatori pret nga etiketa.
AUV vetë ka bërë thirrje që rezultatet të mos interpretohen si provë se i gjithë sektori i qumështit është i pasigurt. Kontrollet kanë identifikuar mostra dhe mospërputhje konkrete, jo një dështim të çdo produkti në treg.
Çfarë ndodh tani?
Ministri Muja ka paralajmëruar se produktet me shkelje kritike do të tërhiqen nga tregu, aktivitetet e paligjshme ose të paautorizuara do të pezullohen dhe operatorët e tjerë do të monitorohen nga AUV.
Për konsumatorin, faza tjetër është po aq e rëndësishme sa publikimi i emrave: cilat lote dhe produkte preken, cilat janë tërhequr nga tregu, çfarë mase është marrë ndaj secilit operator dhe cilat rezultate janë kontestuar apo rikonfirmuar?
Publikimi i këtyre të dhënave në mënyrë të plotë dhe të përditësuar është çelësi që kjo çështje të mos mbetet vetëm një “skandal i vajit të palmës”, por të kthehet në standard të ri të transparencës dhe përgjegjësisë në tregun ushqimor.
Shënim redaksional: Platforma360 i atribuon gjetjet për produktet dhe operatorët AUV-it dhe dokumenteve/rezultateve të tij të raportuara publikisht. Përfshirja në një listë mostrash nuk nënkupton se të gjitha produktet e një operatori kanë të njëjtën përbërje apo status. Artikulli duhet të përditësohet nëse AUV publikon vendime përfundimtare, rezultate shtesë ose korrigjime, apo nëse kompanitë e përmendura paraqesin dokumentacion të ri laboratorik.
