Gluteni është një proteinë që gjendet natyrshëm në disa drithëra si gruri, elbi dhe thekra, dhe i jep brumit elasticitet, duke e bërë bukën dhe produktet e pjekura më të buta dhe më të fryra. Te disa njerëz, organizmi nuk e toleron mirë glutenin sepse sistemi imunitar e njeh gabimisht si substancë të dëmshme dhe reagon ndaj tij. Te personat me sëmundje celiake, kjo shkakton një reagim autoimun që dëmton zorrën e hollë, ndërsa te të tjerët shfaqet ndjeshmëri ndaj glutenit pa dëmtime të dukshme në zorrë. Kjo nuk lidhet me “mungesë muniteti”, por me mënyrën si funksionon sistemi imunitar dhe gjenetika e individit.
Ndjeshmëria ndaj glutenit zakonisht vërehet përmes simptomave që shfaqen pas konsumimit të ushqimeve me grurë, elb ose thekër. Shenjat më të shpeshta janë:
- fryrje dhe gazra;
- dhimbje barku ose diarre/kapsllëk;
- lodhje dhe ndjesi plogështie;
- dhimbje koke;
- mjegull mendore (vështirësi për t’u përqendruar);
- ndonjëherë edhe probleme të lëkurës.
Nëse këto simptoma përsëriten pas ushqimeve me gluten dhe përmirësohen kur ai largohet nga dieta, kjo mund të tregojë ndjeshmëri ndaj glutenit. Megjithatë, për të përjashtuar sëmundjen celiake ose alergjinë ndaj grurit, është e rëndësishme të bëhen analiza mjekësore para se gluteni të hiqet plotësisht nga dieta
Në praktikë, zëvendësimi i glutenit duhet të bëhet me kujdes dhe me zgjedhje të produkteve të pasura me fibra dhe mikronutriente, sepse disa produkte pa gluten të përpunuara komercialisht mund të jenë të ulëta në disa vitamina apo minerale në krahasim me miellra tradicionalë.
Një dietë pa gluten nuk është domosdoshmërisht e kufizuar apo e shëmtuar; me përzgjedhje të zgjuara të miellrave pa gluten, drithërave natyralë dhe drithërave të vegjël, mund të krijohet një regjim ushqimor i larmishëm dhe ushqyes, i cili mbështet tretjen, shëndetin e zorrëve dhe mirëqenien e përgjithshme.
Nëse po kërkoni një miell pa gluten, ka mjaft alternativa. Zgjedhja më e mirë varet nga ajo që po gatuani. Nëse keni sëmundjen celiac ose ndjeshmëri ndaj glutenit pa celiac dhe po përpiqeni të pjekni bukë, të bëni makarona pa gluten, ose të krijoni një supë të trashë dhe të ushqyeshme, provoni këto alternativa:
- Mielli i Amaranth-it
Ky miell nga fara është i pasur me lëndë ushqyese. Përmban 13–21% proteinë dhe 35% fibra ushqyese. Mielli i amaranthit është gjithashtu burim i pasur i kalciumit, magnezit, bakrit, zinkut, hekurit, kaliumit dhe fosforit. Për shkak se mielli i amaranth-it është i rëndë dhe bëhet më i butë se semolina kur gatuhet, mund të preferoni ta përdorni si mpiksues për supe dhe salca.
- Mielli i Hikrës (Buckwheat)
Pavarësisht emrit, ky miell i pasur me proteinë dhe fibra është pa gluten dhe është një alternativë e shkëlqyer për semolinën. Mund të përdoret për petulla, makarona, dhe të gjitha llojet e produkteve të pjekura. Ka ngjyrë të errët por shije të lehtë. Gruri i hikrës është burim i pasur i vitaminave A, C, E, kompleksit të vitaminave B dhe disa mineraleve, përfshirë fosforin, kaliumin, magnezin dhe kalciumin.
- Mielli i Qiqrave (Garbanzo Flour)
I njohur gjithashtu si chickpea flour, gram flour ose besan, mielli i qiqrave bëhet nga qiqrat, të cilat janë pa gluten. Kjo alternativë për semolinën përdoret zakonisht në kuzhinat e Lindjes së Mesme dhe Indisë. Qiqrat janë burim i mirë i proteinës, fibrave, vitaminave dhe mineraleve.
- Mielli i Orizit
Orizi është burim i mirë i proteinës, lehtësisht i tretshëm dhe hipoalergjenik. Për shkak të shijes së tij të butë dhe mungesës së ngjyrës, mielli i orizit është një zëvendësues i shkëlqyer për produktet e pjekura pa gluten. Orizi i përdoret për të bërë makarona në shumë kuzhina aziatike dhe mund të përdoret gjithashtu për të trashur salcat.
- Mielli i Patates
Mielli i patates (starke patatesh) përdoret zakonisht në gatime pa gluten. Është i dobishëm si mpiksues për salca, si dhe për të shtuar lagështinë në produktet e pjekura. Ndryshe disa alternativa të tjera pa gluten, nuk ka shije të dallueshme, kështu që mund të përdoret lirshëm.
Alternativa të tjera pa gluten për semolinën
Ekziston një gamë e gjerë alternativash të tjera pa gluten, përfshirë arrowroot, millet, sorghum flour dhe starch.
